HIZLARIA: Iker Badiola

Hitzaldi honetan gure gorputzak kanpotik datozen erasoei zein gorputz barnean sortzen diren zelula akastunei nola aurre egiten dion azalduko da lehengo zatian. Ondoren, minbiziaren kasuan gertatzen diren mekanismoak eta zergatik minbizia gai den immunitate-sistemari iskin egiteko ikusiko dugu eta azkenik gaur egun garatzen ari diren immunoterapien berri emango da.  

HIZLARIA: Iker Badiola

Iker Badiola Biologia Zientzietan lizentziatu zen 2001ean, eta 2007an doktoregoa lortu zuen EHUn. Gaur egun, unibertsitate horretako Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakasle osoa da, eta 2024tik EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria.

Ikerketari dagokionez, gibeleko metastasiari aurre egiteko terapia berriak garatzen dihardu. Artikulu zientifiko ugari argitaratu ditu, patente baten sortzailea da eta Histologiari buruzko lau liburu idatzi ditu.

Bere ibilbidean hainbat sari jaso ditu, besteak beste, 2006an Japoniako ISCHS kongresuan ikertzaile gazte onenari emandakoa eta 2019an Galiziako Zientzien Errege Akademiaren Ernesto Viéitez saria, gibeleko metastasiaren aurkako terapia baten garapenagatik.

Ikerketaz gain, eskarmentu handia du zientziaren dibulgazioan. Komunikabideetan kolaboratu izan du, eta El cangrejo de Troya dibulgazio-liburuaren egilea da. Liburu horretan, minbiziaren oinarri zelular eta molekularrak azaltzen ditu, ezagutza zientifikoa gizartera hurbiltzeko helburuarekin.

HIZLARIA: AMAIA AGIRRE ETXEBARRIA

Zer dute amankomunean margo batek, itsasgarri batek, gailu mediko batek edo energia garbia ekoizteko teknologia batek? Lehen begiratuan oso desberdinak diruditen arren, guztiek dute elementu bat amankomunean: polimeroak. Askotan oharkabean pasatzen zaizkigu, baina material horiek gure eguneroko bizitzako ia arlo guztietan daude presente.

Hitzaldi honetan, polimeroen mundura hurbilduko gara, zer diren, zergatik diren hain garrantzitsuak eta nola laguntzen duten gaur egungo erronka teknologiko eta ingurumenekoei aurre egiten. Era berean, nire ibilbide zientifikoaren bidez, material jasangarriagoak garatzeko egin diren zenbait aurrerapen ezagutuko ditugu: uretan oinarritutako teknologiak, lehengai berriztagarriak eta hidrogeno berdearekin lotutako aplikazioak, besteak beste.

Azken finean, hitzaldi honek erakutsi nahi du polimeroak ez direla soilik eguneroko objektuen parte; etorkizun jasangarriago bat eraikitzeko funtsezko tresnak ere badira.

HIZLARIA:

AMAIA AGIRRE ETXEBARRIA (Arrasate)

Amaia Agirre Etxebarria Kimikan lizentziaduna eta doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), eta POLYMATeko ikertzailea da. Bere ibilbide zientifikoa material polimeriko jasangarriagoak garatzeko ahaleginak markatu du: disolbatzaile organikoak ordezkatzeko uretan oinarritutako teknologiak garatzetik hasi, lehengai berriztagarrien erabileraraino eta hidrogeno berdearekin lotutako aplikazioetaraino.

Gaur egun, polimeroen karakterizazioan espezializatuta dago. Diziplina hori funtsezkoa da material horien ezaugarriak eta portaera ulertzeko, eta etorkizuneko erronka teknologiko eta ingurumenekoei erantzuteko material berriak diseinatzeko. Bere jarduera ikertzaileaz gain, ikertzaile gazteen prestakuntzan ere parte hartu du, doktorego-tesiak eta gradu- zein master-amaierako lanak zuzenduz.

HIZLARIA: Gorka Mendiaraz Zelaia

Sektore industrial klasikoetatik sektore zientifiko baterako Errekak eman duen saltoa, Erreka Medical dibertsifikazio proiektuaren bidez.

Zientzia beti egon da presente enpresan sektore denetan, hori da bizirik irauteko gako handienetako bat, balio erantsia ematen diolako enpresari gaur egungo mundu konpetitiboan.

Hala ere, dibertsifikazio proiektu oso zientifiko batean sartzen gara: kimika, biologia eta osasun pertsonalizatuan ardatz duen sektore batean.

Errekako esperientziak lau urte hauetan aldaketa handiak izan ditu: profilak (mekanikoetatik biologoetara), arrisku-fokua, lan-eremua, zertifikazioak, Mikrofluidikan oinarritutako produktuen ekoizpena…. Horiek denak azalduko ditugu.

HIZLARIA eta CV laburpena:

Gorka Mendiaraz

• Erreka Medical dibisioko zuzendaria
• Erreka Medical-eko zuzendaria, 2021-gaur egun
• Erreka Plastics-eko zuzendari industriala, 2016-2021
• MSI Taldeko Prozesuen zuzendaria, 2012-2016
• MSI Taldeko Proiektuen burua, 2006-2012
• MSI Taldeko teknikaria, 1998-2006
• Ingeniari elektroniko diplomatua Mondragon Unibertsitatean

HIZLARIA: Mikel Atxega Zirako

Alderantzizko ingeniaritza lanek eboluzio nabarmena izan dute azken urteetan, merkatuan agertu diren soluzio teknologiko berriek horretarako aukera eskaini baitute. Teknologia hauek ematen dituzten aukerak aztertuz urte batzuk eman ondoren, aplikazio ezberdinen aurrean frogak ere egin ohi ditugu tarteka, eta 2025-2026 ikasturtean Irudika ikastetxearekin batera landutako Areolalab proiektua horren adibide da. Proiektu honetan emakumeen bular protesien parte den titiburuko areola lortzeko prozesua landu da, artisau erara egin ohi den lana beste prozesu alternatibo baten bidez gauzatuz. Digitalizazioari esker prozesu alternatibo bat landu da, eta lortutako emaitzak azalduko dira aurkezpen honetan.

HIZLARIA eta CV laburpena: Mikel Atxega Zirako.

Industri Ingeniari Teknikoa (EHU Donostia).

1999tik aurrera Lanbide Heziketako irakaslea sare publikoan.

2004-2005 ikasturtetik aurrera Miguel Altuna Lanbide Heziketako ikastetxean irakasle.

Esperientzia eta ezagutza, batez ere Metrologian, Hotzeko Forjan eta Industri Diseinuan. Azken urteetan irakaskuntza eta ikerketa aplikatuko lanak bateratu ohi ditut, bai Miguel Altunan, bai Tknikan (Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren Lanbide Heziketako Sailburuordetzak bultzatutako Tknika ikerkuntza aplikatuko zentroan).

HIZLARIA: Ane Blazquez

HIZLARIA: Asier Mongelos

Konputazio kuantikoa, fisika kuantikoaren legeetan oinarritutako paradigma berria da, informazioa prozesatzeko modu guztiz desberdina eskaintzen duena. Teknologia honek fenomeno kuantikoak baliatzen ditu, ohiko ordenagailuek aurre egin ezin dituzten erronka konputazionalak, hala nola optimizazio edo simulazio konplexuak, modu eraginkorragoan ebazteko. Konputazio kuantikoaren egungo mugak, aplikazio nagusiak, adimen artifizialarekin dituen loturak eta irekitzen ari diren aukera berriak aztertuko ditugu.

 

HIZLARIA: Ane Blazquez

Ane Blazquez Garcia Informatika Ingeniaritzan doktorea da eta Ikerlaneko Adimen Artifizialeko taldean ikertzaile gisa lan egiten du. EHUn Matematiketan graduatu zen eta ondoren Modelizazio eta Ikerketa Matematikoan, Estatistikan eta Konputazioan masterra egin zuen.

 

HIZLARIA: Asier Mongelos

Aretxabaletan jaioa, Arizmendi ikastolan eman nituen nire ikasketetako lehenengo pausoak batxilergoa bertan egin arte. 18 urterekin EHUko Zientzia eta Teknologia fakultatean, Leioan, fisika gradua hasi nuen, eta bertan eman nituen hurrengo 4 urteak. Tartean, Kanadako Queen’s University unibertsitatean eman nituen 4 hilabete, non kuantikaren munduan interesa piztu eta partikulen fisikaren mundura gerturatzen hasi nintzen. Bertatik itzuli eta karrera amaitzeko partikulen fisika eta kosmologia uztartzen zituen lana garatu nuen gradu amaierako lanean (TFG/GrAL) 2022an. Mundu horretan murgildu ahala, fisika teorikoaren eta kuantikaren alderdi aplikatuen inguruko interesa piztu zitzaidan eta bertan sakontzeko Fisika eta Teknologia Kuantikoen masterra burutu nuen 2022tik 2023ra artean. Bertan, oinarrizko partikulak eta kosmologia ikasteaz gain, aplikazio teknologikoak ikertu nituen; ondorioz, master amaieran alzheimerraren aurkako medikamentuen eraginkortasuna ebaluatzeko “Machine Learning” kuantikoaren erabilera aztertu genuen. Lerro horretan interesa piztuta eta ikasketa 5 urte horiek Leioan eman eta gero, Donostian hasi nuen nire doktoretza tesia garatzen “Materialen Fisika Zentro”ko (CFM) Nanofotónica laborategian. Bertan, erresonantzia magnetiko merke eta azkarragoak eta diagnostiko metodo ez-inbaditzaileen azterketa dugu helburu, materiaren eta argiaren arteko oinarrizko elkarrekintzak aztertzearekin batera. Laborategitik kanpoko aplikazio horietarako, diamanteetan oinarritutako sentsore kuantikoak garatzea dut nire tesiko helburua.

Hizlaria: Jesus Ugalde (EHUko Katedraduna eta Jakiundeko Lehendakaria)

Ideien Kimika. Unibertso kimikoaren azken muga

Zientzia esperimentalen artean, esperimentalena kimika da. Izan kontuan badela industria kimikoa, baino ez industria fisikorik, esate baterako. Materia ekoitzi eta nahieran eraldatzea ardatz ditu kimikak. Materia, giza eskalan: elektroiak (baterietan), argia (su artifizialetan), atomoak (erradioaktiboak), molekulak (botika gehienak), nanoegiturak, kristalak, beirak, koloideak, margoak, elikagaiak, edariak eta abar. Nola lortzen ditu, bada, mirari diruditen guzti hauek? Ez dudarik izan kimikak prozesu askotarikoak erabiltzen dituela, zein baino zein bitxiagoa, baina guzti-guztien muina lotura kimikoaren “ideia”n datza. Hona hemen kimikaren azken muga: materia ekoitzi eta eraldatzen dituzten “ideien prozesaketa”. Muga lauso honen arakaketarako, (i) konputagailuak, klasikoak zein kuantikoak, eta (ii) algoritmoak, klasikoak zein adimen artifizialetik eratorriak, bidelagun ditu kimika modernoak, baina bidea luzea da. Erronka hau latza bezain zirraragarria da, eta era berean, guztiz erakargarria. Hitzaldi honetan argituko da zergatik.

HIZLARIA

Fakultateko katedraduna eta Jakiunde erakundeko presidente ohia. Beste sarien artean, Euskadi Saria lortu zuen, Ikerketa arloan, 2003an.

GAIA: “Koloreen Kimika”

Kimikan koloreek esanahi asko dituzte, eta tresna analitiko zein ezaugarri propio bezala erabiltzen dira. Hitzaldi honetan, Anek eta Jon Mattinek koloreen erabilpen desberdina azalduko dute. Alde batetik, tresna analitiko moduan, eta bestetik, bere propietate kimiko fisikoen jatorria dela-eta, aplikazio deigarri batzuk azalduko dira, hala nola material fluoreszenteak eta su artifizialak.

HIZLARIAK:

Ane Bordagaray Kimika Analitikoko Irakasle Agregatua da eta Jon Mattin Matxain Beraza Kimika Fisikoko Irakasle Osoa, biak 2024tik. Bakoitzak bere arloan egiten du ikerketa. Ane kimika analitikoko laborategian eta Jon Mattin propietate optikoak dituzten polimeroen eta materialen simulazio konputazionaletan.

GAIA: Materia miatzen, atomoz atomo

Materialetako “akatsek” –hala nola, hutsune atomikoek utzitako hutsuneek–, inperfekzioak izatetik urrun, propietate harrigarriak eskain ditzakete. Tunel efektuko mikroskopio baten bidez, gai izango gara maila atomikoan hainbat prozesu kimiko behatzeko, erregai-iturri berrien ekoizpen garbiarekin lotuta. Barja doktorearen hitzaldi honen ardatza izango da nola transformatu H₂O eta H₂ lortu; eta azalduko digu nolakoa den horretarako haustura-prozesua eta loturen eraketa.

HIZLARIA:

Sara Barja Martínez Fakultateko Ikerbasque ikertzailea da. ERC ospetsuaren bekaduna da eta aztertzen ari da material baten eskala atomikoko propietate fisikoek eta kimikoek nola eragiten duten energia bihurtzeko prozesuen eraginkortasunean.

Kuantikaren olatua surfeatzen

Mundu kuantikoa, begien aurrean ikusezina den eskala subatomiko eta nanoeskalako mundu liluragarria, gure intuizioa desafiatzen duten legeek gobernatzen dute. Hizkera ulergarrian, publiko orokorrarentzat egokituta, hitzaldi honek fisika kuantikoaren oinarrizko propietate nagusiak aurkeztuko ditu eta erakutsiko digu gaur egun inguruan ditugun gailu eta aplikazio arrunt askok propietate horietaz baliatzen direla. Era berean, ‘bigarren iraultza kuantikoa’ deiturikoak gure etorkizuneko bizitzetan izan dezakeen eragina ere azalduko digu.

HIZLARIA:

Aran Garcia-Lekue Ikerbasque ikertzailea da Donostia International Physics Center-en (DIPC). Fisika Zientzietan lizentziaduna eta Materialen Zientzian eta Ingeniaritzan doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Donostiaz gain, lanean aritu izan da Erresuma Batuan, Estatu Batuetan, Alemanian edota Danimarkan. Bere ikerketak nanoeskalako propietate kuantiko elektronikoak aztertzeko tresna konputazionalak garatu eta aplikatzea du ardatz. Dibulgazio zientifikoarekin eta emakumeek zientzian duten papera ikusaraztearekin duen konpromisoa agerikoa da, askotariko publikoaren jardueretan parte hartzen baitu maiz.

Adimen artifiziala biomedikuntzan: nondik gatoz eta norantz goaz?

Adimen artifiziala (AA) biomedikuntzaren arloa azkar eraldatzen ari da, eta aplikazio berritzaileak eskaintzen ari da ingurune klinikoetan eta ikerketetan. Ospitaleetan AAk bultzatutako iragarpen-algoritmoak erabiltzen ari dira pazienteen arreta hobetzeko, gaixotasunen garapena iragarriz, tratamendu-planak optimizatuz eta diagnostikoak hobetuz. Ikerketaren alorrean, aldiz, AlphaFold bezalako tresnak –proteinen egiturak zehazki iragartzen dituztenak– farmako berrien aurkikuntza eta ikerketa biologikoa iraultzen ari dira. Etorkizunari begira, AAk aurrerapen gehiago agintzen ditu; esaterako, medikuntza pertsonalizatua, analisi genomikoak denbora errealean, eta sistema biologiko konplexuen predikziorako eredu sofistikatuagoak. Berrikuntza horiek osasun arreta birmoldatzea dute helburu, zehatzagoa, eraginkorragoa eta eskuragarriagoa bihurtuz.

HIZLARIAK:

Uxue Lazkano:

Uxue Lazkano Biokimika eta Biologia Molekularrean graduatu zen 2017an. Horren ondoren Bartzelonara joan zen Bioinformatikako masterra ikastera Bartzelonako Unibertsitate  Autonomoan. Masterra amaitzean hiru urtez aritu zen bioinformatikari gisa Hospital del Mar-eko Ikerketa Institutuan, Neurologiako ikerketa taldean. Denbora hori igaro ondoren, Kataluniako Generalitatearentzat lan egin zuen Datu Klinikoen Kudeatzaile gisa beste bi urtez, Euskal Herrira itzuli aurretik. Itzultzean, urtebetez lan egin zuen Biogipuzkoan, Lehen Mailako Arretako ikerketa taldean, zahartzaroari lotutako prozesuak aztertzen zituzten proiektuetan. Azkenik, duela urtebete CICbiogunen, Arkaitz Carracedoren taldean sartu zen tesia egiteko prostatako minbiziaren metastasiaren gidari epigenomikoen analisiari buruz.

HITZALDI-SORTA: Bergarako Gazte Ikerlariak

Adimen artifiziala: Oinarrietatik sorkuntza eta industriara

Beñat Arrieta, Jon Irureta, Uxue Lazkano eta Jokin Labaienek emango duten hitzaldian, adimen artifizialaren oinarriak eta teknologia honek industrian duen aplikagarritasuna azalduko dira. Horretaz gain, gaur egun pil-pilean dauden adimen artifizialaren bi arlo berritzaile azalduko dira: adimen artifizial sortzailea eta federated learning-a. Adimen artifizial sortzailea da eduki berria sortzeko aukera ematen duen teknologia berri bat; besteak beste, irudiak, testua eta bideoak sortzeko balio duena. Bestalde, federated learning-a datuen pribatutasuna arriskuan jarri gabe, hainbat gailutan modeloak entrenatzea errazten duen teknologia da.

HIZLARIAK:

Jokin Labaien

Jokin Labaien Ikerlan zentro teknologikoko adimen artifizialeko taldeko ikerlaria da gaur egun. Ikasketei dagokienez, 2014 eta 2018 urte bitartean Matematikako gradua ikasi zuen.  Matematikako gradu amaierako lana Tecnalian egin zuen eta bertan hasi zen adimen artifizialarekin lanean. Ondoren, KISA deituriko adimen artifizialeko masterra egin zuen Donostian. Master amaierako lana Ikerlanen egin ondoren, doktoretza hasi zuen 2019ko urte bukaeran, eta 2023ko azaroan defendatu zuen tesia. Tesian denbora serieetako datuekin egin zuen lan, bereziki datu mota hauekin lan egiten duten anomalia detekziorako ereduen ulergarritasuna hobetzeko algoritmoak ikertzen, industrian erabiltzen diren makinetan anomaliak detektatu eta diagnostikatzeko helburuarekin.

Beñat Arrieta:

Beñat Arrieta, adimen artifizial multimodalean doktoregaia. Fisikan graduatua, ingeniaritza konputazionalean eta sistema adimendunetan masterra egin zuen eta Quantum SVMn espezializatu zen denborazko serieak sailkatzeko. Gaur egun, sailkapen-eredu multimodalak aztertzen ari da, irudi eta denbora serieak uztartu ditzaketen ereduetan batik bat.

Jon Irureta:

Jon Irureta, 2024ko irailaren hasieratik, Ikerlan zentro teknologikoko doktoregaia da. Bere tesia Federated Learning delakoan dago zentratuta eta helburua, datuen pribatutasuna mantenduz, erakundeen zein gailu desberdinen artean modelo amankomunak entrenatzeko algoritmo berriak garatzea da. Aurreko ikasketei dagokienez, 2019tik 2023ra, Mondragon Unibertsitateko Industri Elektronikako Ingeniaritza ikasi zuen, azken urtea Aalborgen, Danimarkan, eginez. Atzerritik itzultzean sartu zen Ikerlanen, gradu amaierako lana egitera. Ondoren, KISA masterra egin zuen EHUko Informatika fakultatean, adimen artifizialean eta optimizazioan zentratuz. Master ikasketak egiten zituen bitartean, Ikerlaneko adimen artifizialeko taldean praktikak zein master amaierako lana egin zituen, bertan egindako lana gaur egun garatzen ari den tesiaren aurrekaria izanik.